Chondromalacja rzepki kolana to bardzo częsty uraz ortopedyczny.

Chondromolacja rzepki kolana: leczenie, przyczyny i objawy

Czym jest chondromolacja kolana?

Jedną z najczęstszych przyczyn pojawiania się pacjentów w gabinetach ortopedów oraz fizjoterapeutów są schorzenia kolan, wśród których na szczególną uwagę zasługuje chondromalacja (chondromalatio, chondropathia, chondritis). Schorzenie to może dotknąć każdego stawu naszego ciała, niemniej jednak zazwyczaj stwierdzane jest ono w obrębie stawu kolanowego. Co więcej, chondomalacja najczęściej dotyczy rzepki, która jest, pod względem kinematyki, niezwykle ważnym elementem kończyny dolnej. Zlokalizowana jest ona z przodu stawu kolanowego i łączy się z kością udową. Mimo, że rzepka jest niewielką kością to jej rola jest nieoceniona. Przede wszystkim odpowiedzialna jest za poprawę wydajności sił prostowników w całym zakresie zgięcia kolana, przyczynia się ona do utrzymywania stabilności kolana, oraz gwarantuje ochronę przedniej stronie stawu.

Nie bez znaczenia jest także, pokrywająca powierzchnię stawową rzepki, odpowiednio gruba warstwa chrząstki szklistej (stawowej). W stawach tworzy ona 3-5-milimetrową powłokę cechującą się niskim współczynnikiem tarcia. W trakcie wykonywania ruchów chrząstka umożliwia kościom przesuwanie się względem siebie w stawie, służy jako amortyzator wstrząsów w stawie oraz zapobiega degradacji stawowych zakończeń kości. Chrząstka stawowa, wyróżniająca się anizotropową strukturą kompozytową, zbudowana jest z komórek mezenchymalnych chondrocytów i macierzy wraz ze zrębem proteinoglikanowym oraz włóknami kolagenowymi. Gdy chrząstka jest prawidłowo zbudowana i obciążana, źródłem składników odżywczych i nawilżenia jest dla niej płyn stawowy pokrywający cienką warstwą ściany jamy stawowej. Niestety chrząstka jest organem nieukrwionym oraz nieunerwionym, co pozbawia ją zdolności regeneracyjnych. Proces niszczenia chrząstki stawowej ma zatem charakter nieodwracalny. Dlatego w celu nie doprowadzenia do zupełnego zniszczenia chrząstki niezbędne jest wdrożenie leczenia już w początkowych etapach rozwoju choroby. Wspomniany brak unerwienia sprawia jednak, że odczuwane dolegliwości bólowe pojawiają dopiero na skutek poważnego uszkodzenia chrząstki.

Uszkodzenia chrząstki stawowej, będące przyczyną dysfunkcji zwłaszcza w obrębie kończyn lokomocyjnych, są szerokim zagadnieniem. Wspomniana powyżej chonodromalacja jest jedną z chorób dotykających właśnie chrząstki stawowej. Polega ona na rozmiękaniu, a w następnych etapach na spluszowaceniu, rozpulchnieniu, zwyrodnieniu chrząstki stawowej, a następnie powstaniu w niej szczelin oraz ubytków. Do tej pory powstało wiele systemów i skal, pozwalających ocenić stopień rozmiękczenia (w sensie dosłownym) chrząstki w kolanie. Niemniej jednak, jedną z najczęściej stosowanych klasyfikacji, jest ta opisana w 1961 roku, przez Outerbridge`a. W opracowanej przez niego skali natężenie chondromalacji rzepki można opisać za pomocą czterech stopni:

I stopień – zmiany powierzchowne, obserwuje się spluszowacenie oraz rozmiękanie chrząstki rzepki,

II stopień – uszkodzenie dotyczy warstwy powierzchownej, chrząstka traci swoją gładkość, stwierdza się pęknięcia i niepełną fragmentację chrząstki, szczeliny nie przekraczają 1,25 mm i nie sięgają do warstwy podchrzęstnej,

III stopień – pęknięcia sięgają warstwy głębokiej, szczeliny przekraczają 1,25 mm, ale nie dochodzą do kości podchrzęstnej,

IV stopień – głębokie ubytki chrząstki z odsłonięciem kości podchrzęstnej.

Chondromalacja, będąca jednym z głównych schorzeń rzepki, diagnozowana jest głównie u osób młodych, tzn. około 20 roku życia. Z chorobą tą częściej borykają się kobiety niż mężczyźni. U osób starszych chondromalacja rzepki jest zazwyczaj oznaką zapalenia powierzchni stawowych stawu kolanowego.

Przyczyny i objawy

Ze względu na przyczynę wyróżnia się dwa zasadnicze typy zmian zwyrodnieniowych tkanki chrzęstnej stawu kolanowego: (a) pierwotne – czyli takie, które powstają oraz rozwijają się bez wiadomej przyczyny oraz (b) wtórne, wyróżniające się jasno określoną przyczyną. Przebyte urazy stawu kolanowego zajmują ważne miejsce wśród czynników predysponujących do rozwoju chondromalacji rzepki. Zwichnięcie, złamanie bądź inne uszkodzenie rzepki mogą odpowiadać za rozmiękczenie chrząstki stawowej rzepki kolana. Przedwczesne zużywanie chrząstki jest także efektem nieprawidłowości anatomicznych stawu kolanowego. Zaburzenie osi biomechanicznej kończyn prowadzi do niewłaściwego rozłożenia obciążeń i stawy ulegają zużyciu w dużo większym stopniu (np. w przypadku kolan koślawych i szpotawych). Rozmiękczenie chrząstki stawowej rzepki może być również skutkiem płaskostopia oraz nadmiernego napięcia lub osłabienia mięśni w okolicy stawu kolanowego. Ponadto istotnym czynnikiem obniżającym wiek osób cierpiących z powodu chondromalacji jest siedzący tryb życia oraz otyłość, która nadmiernie obciąża stawy kolanowe. Niewłaściwie prowadzony trening, sporadyczne podejmowanie wysiłku fizycznego przekraczającego poziom wytrenowania także może skutkować pojawieniem się omawianego schorzenia. Chondromalacji kolana sprzyjają także zaburzenia hormonalne oraz noszenie źle dobranego obuwia. Co więcej, rozmiękanie chrząstki stawowej rzepki bywa konsekwencją przyjmowania leków steroidowych oraz niektórych schorzeń, takich jak jałowa martwica kości, reumatoidalne zapalenie stawów, nawrotowe krwiaki śródstawowe, alkaptonuria. Wśród czynników odpowiedzialnych za chondromalacje wymienia się również zapalenie błony maziowej oraz septyczne zapalenie stawu.

Chondromalacja kolana, czyli niszczenie chrząstki stawowej skutkuje nasileniem dolegliwości bólowych w obrębie stawu kolanowego, co jasno wynika z braku warstwy izolacyjnej. Dokuczliwy ból może być zlokalizowany w przednim przedziale stawu kolanowego lub może promieniować do sąsiadujących części kolana. Podczas długotrwałego przebywania w jednej pozycji (siedzenia lub stania) ból nierzadko nasila się. Dolegliwości bólowe odczuwane są także podczas ruchu, np. długodystansowego marszu, biegania, oraz  przy schodzeniu ze schodów. Częstym objawem wymienianym przez chorych jest wrażenie niestabilności stawu kolanowego wynikająca z odczuwanego bólu. Co więcej, konsekwencją nadmiernego przeciążenia kolana osoby, u której stwierdzono chonodromalację, może być obrzęk. Ponadto bólowi mogą towarzyszyć:

  • słyszalne trzeszczenia w trakcie ruchu,
  • sztywność odczuwana w stawie po okresie spoczynku,
  • zablokowanie stawu,
  • tkliwość palpacyjna oraz uciskowa.

Z uwagi na często występujący brak korelacji między dolegliwościami pacjentów a zmianami w obrębie chrząstki diagnostyka wczesnej degeneracji chrząstki jest znacząco utrudniona.

Leczenie chondropatii stawu rzepkowo-udowego

Rozpoznanie chondropatii stawu rzepkowo-udowego oparte jest w pierwszej kolejności o wywiad, badanie kliniczne oraz badania dodatkowe. Badaniami obrazowymi ujawniającymi głębokie uszkodzenia i zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe są: RTG oraz USG. Warto jednak pamiętać, że ultrasonografia nie jest badaniem, które jednoznacznie umożliwia określenie stopnia degradacji tkanki chrzęstnej. Oszacowano, że w najlepszym wypadku badanie USG pokazuje jedynie ok. 40% powierzchni chrzęstnych w stawie kolanowym. Dlatego też w diagnostyce chondromalacji kolan stosowany jest głównie rezonans magnetyczny – MRI. Niemniej jednak, w sposób najbardziej obiektywny skala uszkodzeń chrząstki oceniana jest podczas artroskopii stawu kolanowego, polegającej na wprowadzeniu do wnętrza stawu specjalnej metalowej rury wyposażonej w układ optyczny pozwalający obejrzeć struktury wewnątrzstawowe.

Leczenie chonodromalacji kolana jest niezwykle istotne, szczególnie biorąc pod uwagę, że nieleczone zmiany mogą skutkować trwałym upośledzeniem funkcji stawu kolanowego. Leczenie chondromalacji rzepki można podzielić na leczenie zachowawcze i operacyjne. Wybór terapii pomagającej uporać się ze schorzeniem zależy od stopnia rozwoju choroby. Jeśli chonodromalacja kolana została zdiagnozowana na I bądź II stopniu (wg skali Outerbridge’a), to jest ona możliwa do wyleczenia. Trzeba jednak pamiętać, że nie można koncentrować się tylko i wyłącznie na leczeniu samych objawów chondromalacji. Skupić się także trzeba na wyeliminowaniu przyczyn degradacji chrząstki szklistej, które najczęściej obejmują nieprawidłowości w biomechanice ruchu. Jeśli stwierdzone uszkodzenie nie jest znaczące, lekarz zalecić może zastosowanie farmakoterapii, która ma za zadanie spowolnić, a nawet zatrzymać proces chorobotwórczy. Leczenie farmakologiczne chonodromalacji rzepki oparte jest na przyjmowaniu suplementów diety posiadających w składzie:

  • siarczan glukozaminy – naturalny składnik substancji międzykomórkowej chrząstki,
  • siarczan chondroityny, który według Europejskiej Ligi przeciwko Reumatyzmowi i Międzynarodowego Towarzystwa Badań Choroby Zwyrodnieniowej Stawów, ma średnio-silny do silnego wpływ na redukcję dolegliwości bólowych i zwiększa funkcjonalność stawów,
  • kolagen i kwas hialuronowy, które mogą znacząco polepszyć odżywienie stawu.

Ponadto u osób borykających się z objawami chondromalacji kolana lekarz może zastosować, w formie zastrzyku do stawu rzepkowo-udowego, stężony kwas hialuronowy (tzw. wiskosuplementacja), który nie tylko zwiększa „poślizg” rzepki względem kości udowej, ale również nawilża i odżywia jej chrząstkę. Najnowocześniejszymi nieinwazyjnymi metodami wykorzystywanymi w leczeniu osób, u których stwierdzono rozmiękanie chrząstki stawowej rzepki jest podanie w formie iniekcji komórek macierzystych wypreparowanych z krwi lub tkanki tłuszczowej pacjenta lub osocza bogatopłytkowego stymulującego m.in. powstawanie nowych komórek tkanki łącznej. Jeśli choroba jest w początkowej fazie rozwoju ortopeda sugeruje fizykoterapię cieplną i może zalecić rehabilitację, której program obejmuje masaż zmniejszający napięcie mięśniowe, mobilizację rzepki, ćwiczenia wzmacniające osłabione mięśnie i korygujące wzorce ruchowe oraz stretching. Poza tym ulgę w bólu może przynieść noszenie specjalnej ortezy stabilizująco-odciążającej rzepkę. W leczeniu chonodromalacji rzepki I i II stopnia sprawdza się także tzw. plastrowanie dynamiczne (ang. Kinesiology Taping). Nalepiane na skórę, we właściwy sposób, specjalne taśmy modyfikują tor ruchu rzepki bądź minimalizują jej przyparcie w stawie rzepkowo-udowym. Oszacowano, że w około 85% przypadków leczenie zachowawcze chonodromalacji rzepki jest skuteczne, a pacjenci dzięki jego zastosowaniu odczuwają poprawę stanu zdrowia.

W chondromalacji III i IV stopnia (wg skali Outerbridge’a) uszkodzenia chrząstki są na tyle głębokie, że nie mają zdolności do wygojenia, skutkują postępującą degradacją stawu i mogą kwalifikować się do leczenia operacyjnego. Metodą operacyjną stosowaną zazwyczaj w leczeniu chondropatii rzepki kolana jest chondroplastyka (artroskopowa chondrektomia) polegająca na usunięciu, oddzielających się, martwych i niestabilnych fragmentów chrząstki oraz wyrównaniu powierzchni stawowych bez/lub z ich nawiercaniem. W wyniku chondroplastyki uzyskuje się gładką i niepodrażniającą inne struktury wewnątrzstawowe, powierzchnię. Zwykle zabieg nie trwa długo i przeprowadza się go w znieczuleniu miejscowym. Przy obszerniejszych uszkodzeniach (ok. 2cm² i więcej) niezbędne często okazuje się wykonanie przeszczepu chrzęstno-kostnego. W leczeniu chondromalacji rzepki wykorzystuje się także błonę kolagenową lub, powstające z materiałów używanych do produkcji nici chirurgicznych, scaffoldy syntetyczne, scaffoldy w postaci hydrożeli lub scaffoldy wykonane z naturalnych polimerów (np. kolagenu). W zależności od wybranej techniki operacyjnej do uzyskania jak najlepszych rezultatów niezbędna jest odpowiednia rehabilitacja. Po operacyjnym leczeniu chrząstki do usprawniania pacjenta wykorzystuje się pole magnetyczne, elektromagnetyczne, drenaż limfatyczny, laser, krioterapię. Istotne są także ćwiczenia izometryczne, które zabezpieczają przed zanikiem mięśni.

Dowiedz się więcej:

Dobry ortopeda Warszawa

Schorzenia narządów ruchu są jednymi z częściej występujących problemów zdrowotnych u współczesnego społeczeństwa. Urazy u sportowców, ból kręgosłupa…

Czym zajmuje się medycyna sportowa?

Coraz większa część społeczeństwa decyduje się na regularne uprawianie sportu. Niestety, mało, kto myśli o tym, żeby wykonać…

Badania sportowe

Medycyna sportowa to dziedzina wiedzy lekarskiej, która obejmuje wszelkie procesy, które dokonują się w organizmie człowieka podczas aktywności…