Zaburzenie dwubiegunowe, inaczej choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), to przewlekła choroba psychiczna, która znacząco wpływa na funkcjonowanie emocjonalne i społeczne dotkniętych nią osób. Współcześnie można ją leczyć za pomocą leków, a w kontrolowaniu choroby może pomóc psychoterapia. Co trzeba wiedzieć o tym zaburzeniu psychicznym i jak sobie z nim radzić?
W artykule dowiesz się:
Dwubiegunowość – co to takiego?
Choroba afektywna dwubiegunowa (w skrócie ChAD) charakteryzuje się regularnym, naprzemiennym występowaniem epizodów depresji (znacznym obniżeniem nastroju) i manii (stanu dużej euforii) lub hipomanii (euforii o łagodniejszym przebiegu). W fazie manii pacjent odczuwa nadmierne pobudzenie, wzrost energii i specyficzny stan emocjonalny, który charakteryzuje:
- duży wzrost pewności siebie,
- skłonność do podejmowania pochopnych/nieracjonalnych decyzji,
- skłonność do podejmowania ryzykownych zachowań (i ignorowanie ich potencjalnych konsekwencji).
W tej fazie mogą pojawić się także trudności ze snem i dłuższym utrzymaniem koncentracji, niekiedy też nadpobudliwość psychoruchowa.
Następnie pojawia się faza depresyjna – okres głębokiego obniżenia nastroju, braku motywacji, zmęczenia oraz postrzegania siebie i świata w negatywny sposób (w silnych epizodach depresyjnych mogą pojawiać się również myśli lub zachowania samobójcze).
U niektórych osób dotkniętych ChAD występuje tzw. stan mieszany, w którym objawy manii i depresji występują jednocześnie, z różnym natężeniem.
Nie ignoruj objawów. Skonsultuj się ze specjalistą i zadbaj o swoje zdrowie psychiczne. Leczenie naprawdę działa.
Jak rozpoznać dwubiegunowość?
Ze względu na zmienność objawów i ich przeciwstawny charakter, diagnoza może być trudna. Ważna jest dokładna obserwacja objawów (zarówno przez pacjenta jak i jego bliskie otoczenie). Zaburzenie rozpoznaje lekarz psychiatra, a wsparciem w diagnostyce może być rozmowa z psychologiem.
Objawy dwubiegunowości są różne w zależności od fazy choroby. Do najczęstszych objawów manii należą:
- duża gadatliwość, gonitwa myśli, chaos w komunikacji,
- zmniejszona potrzeba snu (np. kilka godzin, bez uczucia zmęczenia),
- impulsywność i podejmowanie ryzykownych decyzji,
- zwiększone zainteresowanie życiem zawodowym, hobby,
- inicjowanie zachowań takich jak kompulsywne zakupy, nawiązywanie nowych relacji seksualnych,
- podejmowanie nowych inicjatyw, projektów (nierzadko ryzykownych lub nieprzemyślanych).
Z kolei epizod depresji może objawiać się:
- dużym smutkiem i poczuciem beznadziejności,
- spadkiem energii i brakiem zainteresowania codziennymi aktywnościami,
- zaburzeniami snu i apetytu,
- zobojętnieniem, niemożnością odczuwania przyjemności,
- trudnościami z koncentracją.
Ponieważ u wielu osób objawy te występują naprzemiennie, mogą być szczególnie trudne. W fazie depresyjnej osoby z ChAD często zmagają się z konsekwencjami swoich decyzji podjętych w trakcie manii, np. wzięciem trudnego do spłaty kredytu, porzuceniem pracy lub utratą bliskiej relacji. Typowe dla depresji odczucia – poczucie winy i negatywny obraz siebie – są w ten sposób potęgowane. Dlatego bardzo ważne jest balansowanie nastroju, najczęściej za pomocą leków i/lub psychoterapii.
Jak leczy się dwubiegunowość?
Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej wymaga zwykle dwukierunkowego podejścia, co obejmuje farmakoterapię i psychoterapię. W dobrym funkcjonowaniu osoby z ChAD niezwykle ważne jest też wsparcie społeczne – zrozumienie i pomoc najbliższych osób (ale także szerzej – innych osób, z którymi taka osoba ma styczność, np. w życiu zawodowym).
Leczenie ChAD obejmuje włączenie odpowiednio dobranego zestawu leków (to kwestia indywidualna, stosuje się np. leki stabilizujące, przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne) oraz regularną terapię. Można zastosować psychoterapię poznawczo-behawioralną, psychodynamiczną i różne warianty terapii integracyjnych. Niekiedy stosuje się również tzw. terapię interpersonalną i rytmu społecznego, która może pomóc redukować nieprzewidywalność w relacjach, trudną dla otoczenia pacjenta.
Niezależnie od nurtu, psychoterapia pomoże pacjentowi także rozpoznawać wczesne symptomy kolejnej fazy choroby i budować strategie radzenia sobie z chorobą.
Przeczytaj więcej: Co warto wiedzieć o psychoterapii i jej rodzajach?
Przede wszystkim poprzez regularność terapii i dobranie odpowiedniego zestawu leków. Choć ChAD to choroba przewlekła, przy odpowiednim leczeniu i wsparciu możliwe jest prowadzenie satysfakcjonującego życia osobistego i zawodowego. Ważne jest, aby zarówno pacjent, jak i jego bliskie otoczenie zrozumieli, jak działa choroba i odpowiednio reagowali na pojawiające się objawy. Jak już wspomnieliśmy, wsparcie społeczne jest bardzo ważne dla funkcjonowania osoby z ChAD.
Pomocne w zarządzaniu chorobą mogą być tzw. dzienniki nastroju, które pomagają zarówno pacjentowi, jak i lekarzowi monitorować dynamikę objawów. Z kolei analiza dziennika podczas psychoterapii może – szczególnie w długim terminie – pomóc bardziej obiektywnie spojrzeć na swój nastrój, szczególnie w silnych epizodach manii lub depresji.
W utrzymaniu higieny zdrowia psychicznego istotnym wsparciem są również zdrowe nawyki, zalecane każdej osobie, takie jak wysypianie się (minimum 7-8 godzin snu), dieta bogata w witaminy i mikroelementy oraz regularna aktywność fizyczna.
Czy dwubiegunowość jest dziedziczna?
Choć dokładna przyczyna zaburzenia nie jest znana, współcześnie uważa się, że choroba afektywna dwubiegunowa jest dziedziczona – jeśli występowała w historii rodzinnej, ryzyko jej pojawienia się jest większe. Jednocześnie trzeba wiedzieć, że nie u każdej osoby, w której bliscy krewni cierpią na dwubiegunowość, choroba musi się pojawić.
W rozwoju ChAD mogą mieć udział także czynniki środowiskowe (np. silny i długotrwały stres, trudna sytuacja życiowa, nadużywanie substancji psychoaktywnych). Czynniki te mogą przyczynić się do ujawnienia choroby u osób z predyspozycjami genetycznymi.
Dowiedz się więcej:
Czym jest depresja i jak można ją leczyć?
Światowa Organizacja Zdrowia zalicza depresję do chorób cywilizacyjnych, związanych ze współczesnym stylem życia. To choroba, która wymaga leczenia,…
Spektrum autyzmu – co to jest i jak rozpoznać objawy?
Autyzm to temat, który budzi coraz większe zainteresowanie w społeczeństwie, a jednocześnie wciąż pozostaje pełen mitów i nieporozumień.…
Czym jest ADHD u dorosłych? Objawy, diagnostyka i leczenie
ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – często kojarzony jest z wiekiem dziecięcym, jednak często pozostaje…
- , Bipolar disorder, The Lancet, 2016; 387(10027): 1561-1572
- , Bipolar disorder, WHO, Materiał informacyjny dla pacjentów
To przewlekła choroba psychiczna, w której nastrój zmienia się w skrajnych zakresach: od epizodów podwyższonego nastroju i energii (mania lub łagodniejsza hipomania) po epizody depresji. Między epizodami często występują okresy względnej równowagi. Choroba istotnie wpływa na życie, ale można ją skutecznie leczyć.
W typie I występują pełne epizody manii, często bardzo nasilone, na przemian z epizodami depresji. W typie II zamiast pełnej manii pojawia się łagodniejsza hipomania, ale epizody depresji bywają długie i ciężkie. Rozróżnienie jest ważne, bo wpływa na dobór leczenia.
Typowe są podwyższony lub drażliwy nastrój, wyraźnie zwiększona energia, zmniejszona potrzeba snu, gadatliwość, gonitwa myśli oraz impulsywne, ryzykowne decyzje, na przykład nieprzemyślane wydatki. W manii objawy są na tyle silne, że poważnie zaburzają funkcjonowanie, a w hipomanii łagodniejsze. Takie zmiany warto skonsultować ze specjalistą.
Nie ma jednej przyczyny. Dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne, dlatego choroba często występuje rodzinnie, a do ujawnienia się przyczyniają stres, trudne wydarzenia życiowe, zaburzenia snu czy używki. To połączenie podatności biologicznej i czynników środowiskowych.
Podstawą jest farmakoterapia stabilizująca nastrój, w tym lit oraz niektóre leki przeciwpadaczkowe i przeciwpsychotyczne, dobierane przez psychiatrę. Leczenie jest zwykle długoterminowe i ma zapobiegać kolejnym epizodom. Uzupełnia je psychoterapia, psychoedukacja, dbanie o regularny sen i rytm dnia oraz wsparcie bliskich.
Tak. Przy regularnym leczeniu i stabilnym trybie życia wiele osób funkcjonuje na co dzień, pracuje i utrzymuje relacje. Kluczowe są systematyczne przyjmowanie leków, kontakt z psychiatrą oraz szybkie reagowanie na wczesne sygnały nawrotu. Samodzielne odstawianie leków po poprawie często prowadzi do nawrotu epizodu.