Podanie osocze bogatopłytkowego (czynników wzrostu pochodzenia autogenicznego).
W ciągu ostatnich lat ukazało się wiele publikacji dotyczących zastosowania osocza bogatopłytkowego do leczenia urazów. Z tej formy terapii nierzadko korzystają znani sportowcy, m.in. Tiger Woods, czy tenisista Rafael Nadal.
W artykule dowiesz się:
Co to jest osocze bogatopłytkowe?
Krew składa się z części płynnej, czyli osocza i elementów morfotycznych, tzn. krwinek czerwonych, białych oraz płytek krwi.
Te ostatnie znane są przede wszystkim z udziału w procesie krzepnięcia krwi, zapoczątkowują również gojenie ran. Warto wiedzieć, że płytki krwi są źródłem białek, tzw. czynników wzrostu, które regulują przebudowę i naprawę tkanek.
Osocze bogatopłytkowe jest materiałem pochodzenia autogenicznego, czyli stworzonym na bazie własnej próbki krwi pacjenta. Uzyskuje się je poprzez odwirowanie próbki krwi, żeby usunąć krwinki czerwone i białe i zagęścić płytki krwi w niedużej objętości osocza. Tak przygotowany materiał zawiera nawet 20 razy więcej czynników wzrostu /ml niż pojedyncza próbka krwi.
Osocze bogatopłytkowe nazywane jest także osoczem PRP, od angielskiego zwrotu Platelets Rich Plasma – w polskiej terminologii możemy spotkać się z określeniem: płytkowe czynniki wzrostu.
Jak działa osocze bogatopłytkowe?
Mechanizm działania nie jest do końca poznany. Badania laboratoryjne wskazują, że zwiększone stężenie czynników wzrostu może przyspieszyć procesy gojenia i naprawy. Płytki krwi inicjują naturalne procesy odnowy w miejscu uszkodzenia, nie wykluczone, że przy udziale własnych komórek macierzystych.
PRP zawiera dużo czynników wzrostu i białka odpowiedzialne za regenerację – przyspiesza usuwanie komórek martwych lub uszkodzonych i poprawia ukrwienie (sprzyja tworzeniu nowych naczyń krwionośnych). Tkanki układu mięśniowo-szkieletowego zwykle goją się bardzo długo, ponieważ są słabo ukrwione. Dlatego właśnie – dlatego właśnie szczególnie sportowcom zaleca się tę metodę – pozwala im to szybciej wrócić do aktywności sportowej.
Osocze można podać w postaci iniekcji bezpośrednio do miejsca uszkodzenia (np. przy zapaleniu ścięgna Achillesa) lub jako formę terapii wspomagającej podczas zabiegu operacyjnego (np. do leczenia stawów rzekomych).
Iniekcja PRP – podanie osocza bogatopłytkowego
Zabieg iniekcji osocza bogatopłytkowego nie jest skomplikowany i nie wymaga specjalnego przygotowania. Jego najważniejsze etapy, to:
- pobranie niewielkiej ilości krwi – w typowej procedurze, ze zgięcia łokcia,
- odwirowanie pobranej próbki w laboratorium w celu zwiększenia stężenia płytek krwi,
- po odwirowaniu preparatu płytki krwi zostają dodatkowo pobudzone do działania (zaktywizowane za pomocą – na przykład trombiny),
- wstrzyknięcie (iniekcja) uzyskanego osocza PRP (dla większej precyzji i kontroli często odbywa się pod kontrolą USG).
Iniekcja PRP może wiązać się z niewielkimi dolegliwościami bólowymi w miejscu podania preparatu, które szybko ustępują i nie przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu. Pacjentom zaleca się kilkudniowy odpoczynek po wykonaniu zabiegu.
Jakie są wskazania do użycia osocza bogatopłytkowego? Jakie są efekty terapii?
W tej chwili toczą się badania kliniczne, które mają zweryfikować skuteczność osocza bogatopłytkowego w terapii. Wyniki leczenia zależą m.in. od rodzaju urazu i okolicy podania czynników, ostrego lub przewlekłego charakteru zmian, stanu zdrowia pacjenta, chorób towarzyszących i stosowanych leków.
Najbardziej powszechnym wskazaniem do podania osocza bogatopłytkowego są przewlekłe urazy ścięgien i więzadeł, m.in. łokieć tenisisty, zapalenie ścięgna Achillesa, kolano skoczka, ostrogi piętowe.
Coraz więcej danych sugeruje wykorzystanie tej formy terapii do leczenia ostrych urazów więzadeł i mięśni, np. po skręcenia stawu kolanowego, czy naderwaniu mięśni kończyn dolnych.
Ponadto osocze bogatopłytkowe może być stosowane w:
- chorobie zwyrodnieniowej stawów: kolanowego, biodrowego, barkowego i kręgosłupa,
- przewlekłym zapalenie rozcięgna podeszwowego,
- zapaleniu pochewek ścięgnistych,
- urazach więzadła krzyżowego przedniego,
- innych urazach więzadłowych,
- skręceniu stawu skokowego,
- urazach kręgosłupa,
- zerwaniu stożka rotatorów,
- niestabilności miednicy.
Podawanie osocza bogatopłytkowego jest obiecującą formą terapii. Na wyniki wszystkich badań potwierdzających lub nie skuteczność kliniczną leczenia trzeba jeszcze poczekać.
Warto wspomnieć, że ryzyko związane z podaniem osocza bogatopłytkowego jest niewielkie. Zakażenie czy reakcje alergiczne zdarzają się rzadko. Inne uszkodzenie tkanek lub ucisk nerwu występują nie częściej niż przy podaniu kortykosteroidów (hormonów steroidowych o działaniu przeciwzapalnym, stosowanych na przykład w leczeniu chorób autoimmunologicznych).
Leczenie osoczem bogatopłytkowym (PRP) – możliwości dla sportowców
Jak wspomnieliśmy, iniekcja osocza PRP pozwala wykorzystać naturalne składniki krwi pacjenta, aby przyspieszyć regenerację uszkodzonych tkanek. Z tego powodu osocze bogatopłytkowe znalazło szerokie zastosowanie w ortopedii.
Terapia osoczem bogatopłytkowym w medycynie sportowej może dotyczyć tkanek miękkich (zgodnie z powyższymi przykładami), jak i układu kostnego. Schorzenia ortopedyczne możliwe do poddania terapii PRP to między innymi:
- uszkodzenia mięśni (np. w wyniku kontuzji),
- nieprawidłowy przebieg zrostu kości (np. po urazach),
- zapalenia ścięgien (tendinopatia) lub zmiany przeciążeniowo- zwyrodnieniowe (entezopatia),
- schorzenia stawów, takie jak artozy (choroby zwyrodnieniowe) lub inne, powstałe na przykład w wyniku kontuzji.
Dzięki temu, że pacjentowi podaje się jego własne osocze, eliminuje się ryzyko infekcji, zakażeń, lub negatywnej odpowiedzi immunologicznej.
- , Effect of Intra-articular Platelet-Rich Plasma vs Placebo on Pain and Medial Tibial Cartilage Volume in Knee Osteoarthritis (RESTORE Randomized Clinical Trial), JAMA, 2021; 326(20): 2021-2030
- , Platelet-rich therapies for musculoskeletal soft tissue injuries, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014; Art. CD010071
- , OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis, Osteoarthritis and Cartilage, 2019; 27(11): 1578-1589
- , Osocze bogatopłytkowe (PRP) w ortopedii, Medycyna Praktyczna (mp.pl), dostęp bieżący
Dowody są nadal niejednoznaczne. Badania laboratoryjne wskazują, że zwiększone stężenie czynników wzrostu może wspierać gojenie, ale duże badania kliniczne nie potwierdzają wyraźnej przewagi PRP nad placebo w części wskazań, na przykład w chorobie zwyrodnieniowej kolana. Dlatego traktuje się ją jako terapię wspomagającą, a o zasadności decyduje lekarz po badaniu. Efekt bywa różny u różnych pacjentów.
Sama iniekcja może wiązać się z niewielkim bólem w miejscu podania, który zwykle szybko ustępuje i nie przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu. Wcześniej pobiera się niedużą próbkę krwi, zazwyczaj ze zgięcia łokcia, jak przy zwykłym badaniu. Po zabiegu zaleca się kilka dni odpoczynku.
Ryzyko jest niewielkie, bo podaje się pacjentowi jego własne, przetworzone osocze, co praktycznie eliminuje reakcje alergiczne i odrzucenie. Zakażenia zdarzają się rzadko. Uszkodzenie tkanek czy podrażnienie nerwu występują nie częściej niż przy zastrzykach ze sterydów. Zabieg wykonuje się w warunkach jałowych, często pod kontrolą USG.
Najczęściej w przewlekłych urazach ścięgien i więzadeł, takich jak łokieć tenisisty, zapalenie ścięgna Achillesa, kolano skoczka czy zapalenie rozcięgna podeszwowego. Bywa też stosowane pomocniczo w chorobie zwyrodnieniowej stawów oraz w wybranych urazach mięśni i więzadeł. Wskazania i celowość zabiegu ocenia się indywidualnie.
Zależy to od rodzaju i przewlekłości problemu, dlatego liczbę podań ustala lekarz indywidualnie. Tkanki układu ruchu goją się wolno, bo są słabo ukrwione, więc na ewentualną poprawę zwykle trzeba poczekać kilka tygodni. PRP jest elementem szerszego leczenia, a nie zabiegiem, który jednorazowo rozwiązuje problem.
Bo z tej metody korzystali znani zawodnicy, a jej celem jest przyspieszenie regeneracji, na czym sportowcom szczególnie zależy. Uszkodzone ścięgna i mięśnie goją się długo, a PRP ma to wspomóc. Trzeba jednak pamiętać, że mimo popularności w sporcie skuteczność metody wciąż jest przedmiotem badań.
