Osteotomia to procedura chirurgiczna, której celem jest korekcja nieprawidłowego ustawienia kości i poprawa biomechaniki stawu lub innej struktury anatomicznej. Znajduje zastosowanie w ortopedii, stomatologii i chirurgii plastycznej – najczęściej wykonuje się ją w obrębie kończyn dolnych (kolano), szczęki oraz nosa. Kiedy przeprowadza się ten zabieg, na czym dokładnie polega i jak wygląda rekonwalescencja?
W artykule dowiesz się:
Osteotomia – co to jest i w jakim celu się ją wykonuje?
Termin osteotomia pochodzi z greki i w tłumaczeniu na polski oznacza „cięcie kości”. Zabieg polega na celowym przecięciu kości w celu zmiany jej osi, długości lub ustawienia. Najczęściej stosuje się ją w leczeniu zmian zwyrodnieniowych stawów oraz deformacji pourazowych. Wskazaniem może być także wada wrodzona, asymetria twarzy lub problemy z oddychaniem przez nos.
W ortopedii osteotomia jest alternatywą dla endoprotezoplastyki – szczególnie u młodszych pacjentów, dla których wymiana stawu wiązałaby się z koniecznością kolejnych operacji w przyszłości. Zabieg nie usuwa przyczyny choroby, ale istotnie poprawia funkcję kończyny i zmniejsza dolegliwości bólowe.
Oferujemy szeroki wachlarz konsultacji lekarskich
Skonsultuj swój przypadek podczas wizyty.
Osteotomia kolana – co to jest i kiedy się ją stosuje?
Jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów tego typu jest osteotomia kolana, a konkretnie kości piszczelowej lub udowej. Jej celem jest odciążenie jednej z powierzchni stawu – zazwyczaj przyśrodkowej, która najczęściej ulega zużyciu. Operacja polega na przecięciu i odpowiednim ustawieniu kości, a następnie jej stabilizacji przy użyciu specjalnej płytki i śrub. Zabieg stosuje się m.in. u osób z koślawością lub szpotawością kolan oraz u pacjentów z jednostronnym zużyciem chrząstki stawowej.
Czy warto zdecydować się na osteotomię kolana? U wielu chorych przynosi ona znaczną ulgę, poprawia zakres ruchu i opóźnia konieczność wszczepienia endoprotezy – szczególnie jeśli rehabilitacja przebiega prawidłowo. Rekomendacja zabiegu to zawsze kwestia indywidualna – zależy od stanu zdrowia, wieku pacjenta oraz innych czynników.
Z kolei przeciwwskazaniami do wykonania osteotomii mogą być:
- zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe,
- choroby ogólnoustrojowe, ogólny zły stan zdrowia pacjenta,
- osteoporozy i inne choroby kości.
Osteotomia kolana – rehabilitacja i powrót do pracy
Okres rekonwalescencji wymaga zaangażowania pacjenta i może trwać nawet kilka tygodni. W pierwszych tygodniach konieczne jest odciążenie kończyny, korzystanie z kul łokciowych i unieruchomienie (np. przy pomocy ortezy lub gipsu). Rehabilitacja trwa zazwyczaj od 3 do 6 miesięcy, choć czas ten może się wydłużyć w zależności od wieku pacjenta i zakresu korekcji. Pełny powrót do pracy – zwłaszcza fizycznej – może nastąpić dopiero po kilku miesiącach, choć wiele zależy od skali zabiegu i (jak już wspomnieliśmy) indywidualnej sytuacji pacjenta.
Jak każdy zabieg chirurgiczny, osteotomia niesie ryzyko powikłań, takich jak zakażenie, opóźnione gojenie kości, czy uszkodzenie struktur nerwowych. Dlatego ważne jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza w zakresie przygotowania do zabiegu i późniejszej rehabilitacji.
Jak długo boli noga po osteotomii?
Ból po osteotomii jest naturalnym elementem procesu gojenia i zwykle utrzymuje się przez kilka tygodni. Najbardziej intensywny bywa w pierwszych dniach po operacji, jednak odpowiednie leczenie pozwala go skutecznie kontrolować. Z czasem dolegliwości powinny ustępować, a pojawienie się bólu wysiłkowego świadczy o aktywowaniu, postępującej regeneracji i odbudowie siły mięśniowej.
Inne rodzaje osteotomii – szczęka, nos, kość udowa
Zabiegi osteotomii są szeroko stosowane również poza ortopedią. Osteotomia szczęki wykorzystywana jest w chirurgii ortognatycznej (szczękowo-twarzowej) do korekty wad zgryzu i asymetrii twarzy – to procedura stosowana najczęściej u osób dorosłych, w ramach leczenia kompleksowego, łączącego ortodoncję i chirurgię.
Z kolei osteotomia nosa to zabieg przeprowadzany w ramach rekonstrukcji przegrody nosowej lub korekty estetycznej. Polega na celowym złamaniu i przemieszczeniu struktur kostnych nosa, co pozwala na poprawę drożności dróg oddechowych i wyglądu nosa.
Tego rodzaju zabiegi w obrębie twarzy wymagają często współpracy lekarzy różnych specjalizacji – laryngologii, ortodoncji i chirurgii.
W chirurgii ortopedycznej wykonuje się także osteotomię kości udowej, m.in. w przypadku dysplazji stawu biodrowego lub po urazach z deformacją osi kończyny. Zabieg ten pozwala na poprawę kontaktu powierzchni stawowych i ograniczenie bólu.
- , Osteotomy for treating knee osteoarthritis, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014; CD004019
To zabieg chirurgiczny polegający na celowym przecięciu kości i zmianie jej ustawienia, osi lub długości, a następnie stabilizacji w nowej pozycji, najczęściej płytką i śrubami. Celem jest poprawa biomechaniki i odciążenie zużytej części stawu lub korekta deformacji.
Najczęściej dotyczy kolana, gdy zwyrodnienie obejmuje głównie jeden przedział stawu, a oś kończyny jest szpotawa lub koślawa. Stosuje się ją też przy deformacjach pourazowych, niektórych wadach wrodzonych oraz w innych okolicach, na przykład w chirurgii szczęki czy biodra. Pozwala odsunąć w czasie konieczność wszczepienia endoprotezy.
Chirurg przecina kość (zwykle piszczel lub kość udową) i koryguje oś kończyny tak, by przenieść obciążenie ze zużytego przedziału stawu na zdrowszy. Kość ustawia się w nowej pozycji i stabilizuje implantem do czasu zrostu. Dzięki temu zmniejsza się ból i poprawia funkcja kolana.
Zwykle są to młodsze, aktywne osoby ze zwyrodnieniem obejmującym jeden przedział stawu i z nieprawidłową osią kończyny, które chcą zachować własny staw. U pacjentów z zaawansowanym, wieloprzedziałowym zwyrodnieniem częściej rozważa się endoprotezę. Ostateczną kwalifikację ustala ortopeda na podstawie badania i zdjęć.
Powrót do pełnej sprawności trwa zwykle od 3 do 6 miesięcy, bo kość musi się zrosnąć. Na początku kończynę się odciąża, korzystając z kul, czasem z ortezy lub unieruchomienia, a obciążanie zwiększa stopniowo według zaleceń. Ważna jest rehabilitacja, która przywraca zakres ruchu i siłę mięśni. Powrót do pracy fizycznej bywa odległy o kilka miesięcy.
Osteotomia zachowuje własny staw i koryguje jego obciążenie przez zmianę osi kości, dlatego stosuje się ją głównie przy zmianach w jednym przedziale i u młodszych, aktywnych osób. Endoproteza to wymiana zniszczonego stawu na sztuczny, rozważana przy zaawansowanym, rozległym zwyrodnieniu. Wybór zależy od wieku, aktywności i stopnia zużycia stawu.
