W artykule dowiesz się:
Zespół cieśni nadgarstka – przyczyny, objawy i leczenie
Zespół cieśni nadgarstka (ang. carpal tunnel syndrome, CTS) to jedno z najczęściej występujących schorzeń nerwów obwodowych. Powstaje w wyniku ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka – wąskiej przestrzeni na dłoniowej stronie nadgarstka, przez którą przechodzą ścięgna zginaczy palców oraz nerw odpowiedzialny za czucie i sprawność kciuka, palca wskazującego, środkowego i części palca serdecznego. Postępujący ucisk powoduje drętwienie, ból oraz osłabienie siły chwytu, a nieleczony może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu.
Definicja zespołu cieśni nadgarstka:
Jest to grupa objawów, takich jak drętwienie, mrowienie oraz osłabienie siły w obrębie dłoni i ramienia. Dolegliwości są wywołane uciskiem na nerw pośrodkowy, który przechodzi w kanale nadgarstka. Kanał to wąska przestrzeń zlokalizowana na dłoniowej powierzchni nadgarstka, ograniczona strukturami kostnymi i więzadłami. Pełni rolę ochronną dla nerwu i ścięgien, które biegną do palców ręki.
Objawy zespołu cieśni nadgarstka:
Pojawiają się zwykle stopniowo. Często jest to mrowienie i drętwienie w obrębie kciuka, palca wskazującego, środkowego i serdecznego, początkowo przemijające. Towarzyszą takim sytuacjom, jak: trzymanie słuchawki telefonu przy uchu, książki lub gazety, prowadzenie samochodu, zdarza się, że dolegliwości wybudzają pacjenta ze snu. Z czasem objawy utrwalają się. Może wystąpić osłabienie siły ręki, czasami przedmioty wypadają z rąk.
Co powoduje zespół cieśni nadgarstka?
Ucisk na nerw pośrodkowy wynika ze zmniejszenia przestrzeni kanału nadgarstka. Dzieje się tak w przebiegu obrzęku lub stanu zapalnego okolicznych tkanek miękkich. Inną przyczyną jest uraz lub złamanie kości w obrębie nadgarstka.
Czynniki ryzyka:
Zwiększają szansę na wystąpienie objawów w sprzyjających okolicznościach. Należą do nich:
1. Anatomia kanału – wąska przestrzeń kanału lub stan po złamaniu lub przemieszczeniu w obrębie kości nadgarstka
2. Płeć – kobiety częściej doświadczają dolegliwości. Wiąże się to prawdopodobnie z węższą niż u mężczyzn przestrzenią kanału.
3. Choroby przewlekłe, które prowadzą do uszkodzenia nerwów, takie jak cukrzyca
4. Choroby zapalne, np. gościec
5. Zatrzymanie wody w organizmie, np. w czasie ciąży lub po menopauzie
6. Otyłość
7. Choroby tarczycy
8. Niewydolność nerek
9. Czynniki w miejscu pracy, takie jak używanie narzędzi wibrujących
10. Nie ma wystarczających dowodów na związek między pracą na komputerze a wystąpieniem dolegliwości o charakterze zespołu cieśni nadgarstka
Jak przebiega diagnostyka zespołu cieśni nadgarstka?
Rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka opiera się przede wszystkim na konsultacji ortopedycznej, wywiadzie oraz badaniu fizykalnym. Lekarz ocenia obszar drętwienia oraz wykonuje testy prowokacyjne, takie jak test Tinela lub test Phalena, które nasilają objawy poprzez zgięcie lub opukiwanie nadgarstka. W razie wątpliwości diagnostycznych wykonywane są badania obrazowe, głównie USG nadgarstka, pozwalające ocenić obrzęk nerwu pośrodkowego i struktur kanału. Złotym standardem potwierdzającym stopień uszkodzenia jest badanie przewodnictwa nerwowego (EMG/NCV), które obiektywnie ocenia, na ile ucisk zaburza funkcję nerwu i pomaga określić dalszą strategię leczenia.
Postępowanie w przypadku zespołu cieśni nadgarstka:
Leczenie należy wdrożyć jak najszybciej od wystąpienia objawów. Jeżeli wywiad choroby jest krótki mogą wystarczyc niechirurgiczne metody terapii.
Należą do nich:
1. Usztywnienie nadgarstka w ortezie, które zmniejsza zwłaszcza nocne dolegliwości.
2. Terapia manualna skoncentrowana na rozciągnięciu pasem więzadłowych ograniczających kanał nadgarstka
3. Zabiegi fizykoterapii – krioterapia (zmniejsza obrzęk, działa przeciwbólowo) oraz terapia fali uderzeniowej (nie jest znany dokładny mechanizm działania). Skuteczność fali uderzeniowej jest porównywalna do miejscowego podania kortykosteroidów, wymaga jednak zastosowania wielokrotnych sesji zabiegów 1,2.
4. Niesteroidowe leki przeciwzapalne – mogą być stosowane doraźnie w celach przeciwbólowych. Nie udowodniono ich skuteczności w terapii zespołu cieśni nadgarstka.
5. Kortykosteroidy – podawane w postaci iniekcji do kanału nadgarstka lub doustnie zmniejszaja obrzęk i ograniczają stan zapalny.
W wypadku nieskuteczności powyższych metod można zdecydować się na operację. Zabieg chirurgiczny polega na przecięciu więzadła, które wywołuje ucisk na nerw pośrodkowy. Operację można wykonać techniką klasyczną lub w sposób małoinwazyjny (endoskopia).
Dolegliwości typowe dla zespołu cieśni nadgarstka mogą utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po operacji. Jeśli objawy choroby były bardzo zaawansowane przed zabiegiem, nie wszystkie dolegliwości muszą ustąpić w wyniku interwencji chirurga. Rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka opiera się przede wszystkim na konsultacji ortopedycznej, wywiadzie oraz badaniu fizykalnym.
Źródła:
1. Wu YT et al. J Orthop Res 2015 Nov 26 “Effect of radial shock wave therapy for carpal tunnel syndrome: A prospective randomized, double-blind placebo-controlled trial”.
2. Seok H et al. Am J Phys Med Rehabil 2013 Apr; 92(4): 327-334 “The effectiveness of extracorporeal shock wave therapy vs. local steroid injection for management of carpal tunnel syndrome: a randomized controlled trial”.
- , Carpal tunnel syndrome: clinical features, diagnosis, and management, The Lancet Neurology, 2016; 15(12): 1273-1284
- , Management of Carpal Tunnel Syndrome: Evidence-Based Clinical Practice Guideline, AAOS, 2016
- , Effect of radial shock wave therapy for carpal tunnel syndrome: a prospective randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Journal of Orthopaedic Research, 2016; 34(6): 977-984
- , Carpal Tunnel Syndrome, OrthoInfo (AAOS), Materiał edukacyjny dla pacjentów
Typowe jest mrowienie i drętwienie kciuka, palca wskazującego, środkowego oraz połowy serdecznego, czyli obszaru unerwianego przez nerw pośrodkowy. Z czasem dochodzi osłabienie siły chwytu i wypadanie przedmiotów z ręki. Na początku objawy bywają przemijające i pojawiają się przy trzymaniu telefonu, kierownicy czy książki.
W czasie snu nadgarstek często układa się w zgięciu, co dodatkowo zmniejsza przestrzeń w kanale nadgarstka i nasila ucisk na nerw. Dlatego charakterystyczne jest wybudzanie się z mrowieniem i bólem ręki oraz potrzeba jej rozruszania albo potrząsania, żeby objawy ustąpiły. Z tego powodu jednym z pierwszych zaleceń jest noszenie szyny na noc.
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu, w tym testach prowokacyjnych (test Tinela i test Phalena). Badaniem potwierdzającym stopień uszkodzenia nerwu jest badanie przewodnictwa nerwowego (EMG/NCV), uznawane za standard. Pomocne bywa USG nadgarstka, które ocenia nerw pośrodkowy i okoliczne tkanki.
We wczesnym i umiarkowanym nasileniu często tak. Stosuje się usztywnienie nadgarstka (zwłaszcza na noc), iniekcje kortykosteroidów zmniejszające obrzęk i stan zapalny oraz fizjoterapię. Leczenie zachowawcze działa najlepiej, gdy objawy trwają krótko i da się ograniczyć przeciążenia. Przy nasilonym lub długotrwałym ucisku z osłabieniem ręki skuteczniejsze bywa leczenie operacyjne.
Zabieg polega na przecięciu więzadła uciskającego nerw i wykonuje się go metodą klasyczną lub endoskopową. Do lekkiej pracy wraca się zwykle po około 2-4 tygodniach po metodzie endoskopowej i po około 4-6 tygodniach po klasycznej, a pełna sprawność wraca po około 2-3 miesiącach. Część dolegliwości może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni po operacji.
Nawrót jest możliwy, zwłaszcza gdy nie usunięto czynników przeciążających nadgarstek. Dlatego ważna jest ergonomia pracy i przerwy przy czynnościach obciążających rękę. Nieleczony, długotrwały ucisk nerwu prowadzi do postępującego i czasem trwałego uszkodzenia czucia oraz osłabienia dłoni, dlatego objawów nie warto bagatelizować.
